W skrócie
- Kierujący działaniem ratowniczym może na czas akcji przejąć nieruchomości, sprzęt i ujęcia wody właściciela obiektu (art. 25 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, Dz.U. 2025 poz. 188).
- Zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób utrudniający ich natychmiastowe użycie i blokowanie dróg ewakuacji to wykroczenie z art. 82 Kodeksu wykroczeń, nie tylko zły zwyczaj.
- Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego musi leżeć w miejscu dostępnym dla ekip ratowniczych (§ 6 ust. 9 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010), a nie w szafie administratora, do której nikt nie ma kluczy po godzinach.
Spis treści
“Straż zarządziła ewakuację mojego najemcy i wyniosła sprzęt z magazynu, czy mogę się temu przeciwstawić?” Nie, bo decyzje kierującego działaniem ratowniczym w czasie akcji mają rygor natychmiastowej wykonalności, a opór wobec nich jest wykroczeniem. Właściciel i zarządca obiektu mają w tym momencie znacznie mniej praw, niż się zwykle zakłada, a przy tym konkretne obowiązki przygotowane jeszcze przed przyjazdem wozów.
Co może kierujący działaniem ratowniczym
Zakres uprawnień określa art. 25 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 188). Kierujący działaniem ratowniczym (KDR) może: zarządzić ewakuację ludzi i mienia, wstrzymać ruch drogowy, zakazać przebywania osób trzecich w rejonie akcji, a także przejąć na czas niezbędny nieruchomości, ruchomości, środki transportu, sprzęt i ujęcia wody. Ma też prawo żądać niezbędnej pomocy od przedsiębiorców i osób fizycznych znajdujących się na miejscu.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym (Dz.U. 92.54.259) rozwija ten katalog: prace wyburzeniowe i rozbiórkowe, wstrzymanie komunikacji, a w ostatnim punkcie coś, co zaskakuje właścicieli najbardziej. KDR może odstąpić od zasad bezpieczeństwa uznanych powszechnie za obowiązujące, jeśli jego ocena na miejscu zdarzenia wskazuje szansę uratowania życia. W praktyce oznacza to, że procedury wewnętrzne obiektu, umowy serwisowe czy regulaminy najmu nie są wobec takiej decyzji żadnym argumentem.
Czego nie wolno robić, zanim przyjedzie straż
§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822) zakazuje czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się lub utrudnić działanie ratownicze. Dwa punkty wracają na odbiorach i audytach regularnie:
- składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji, albo zmniejszanie ich szerokości lub wysokości poniżej wartości z przepisów techniczno-budowlanych,
- zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób, który nie pozwala na ich natychmiastowe użycie w razie pożaru.
To nie są uchybienia porządkowe. Art. 82 Kodeksu wykroczeń przewiduje za nie karę aresztu, grzywny albo nagany, a ten sam przepis obejmuje też ograniczanie dostępu do hydrantów, gaśnic, wyłączników prądu i kurków instalacji gazowej. Zarządca, który każdego dnia podkłada klin pod drzwi ppoż. na korytarzu, naraża się na odpowiedzialność niezależnie od tego, czy w budynku kiedykolwiek wybuchnie pożar.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego musi być tam, gdzie jej szuka straż
Właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych i inwentarskich, stanowiących odrębne strefy pożarowe, mają obowiązek opracować i wdrożyć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego (§ 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia). Sam dokument to jednak dopiero połowa obowiązku. § 6 ust. 9 wymaga, by instrukcja znajdowała się w miejscach dostępnych dla ekip ratowniczych. Teczka zamknięta w biurze administratora, do którego nikt nie dociera po godzinach pracy, nie spełnia tego warunku, nawet jeśli sama treść jest wzorcowa.
Brak dostępnej instrukcji w momencie, gdy KDR jej żąda, to jedno z typowych uchybień, za które odpowiada art. 82a Kodeksu wykroczeń: niepodporządkowanie się zarządzeniu kierującego działaniem ratowniczym lub nieudzielenie mu niezbędnej pomocy na żądanie. Instrukcję należy też aktualizować nie rzadziej niż raz na 2 lata oraz po każdej zmianie sposobu użytkowania obiektu wpływającej na warunki ochrony przeciwpożarowej.
Co się zmienia w przepisach
Rozporządzenie z 2010 r. wciąż żyje: nowelizacja MSWiA z 28 września 2026 r. (weszła w życie 30 września 2026 r.) dodała do niego nowy załącznik dotyczący oznakowania punktu schronienia. Dla zarządców to sygnał praktyczny, nie teoretyczny: aktualizacja IBP po takich zmianach nie jest formalnością, bo właśnie z instrukcji straż odczytuje, gdzie w obiekcie znajdują się punkty krytyczne dla ewakuacji i gdzie zorganizowano schronienie.
Kto odpowiada, gdy nie ma umowy zarządu
Art. 4 ust. 1a ustawy przenosi odpowiedzialność za obowiązki ochrony przeciwpożarowej na zarządcę lub użytkownika, ale tylko wtedy, gdy przejął je na podstawie umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie. Bez takiej umowy odpowiedzialność wraca do podmiotu faktycznie władającego budynkiem, niezależnie od tytułu prawnego. To częsty punkt sporny po pożarze w obiektach z wieloma podmiotami na jednej nieruchomości.
Jak zlecić aktualizację instrukcji
W ppoz-online.pl przygotowuję i aktualizuję instrukcje bezpieczeństwa pożarowego dla obiektów użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego oraz hal produkcyjnych i magazynowych, z dostosowaniem do aktualnego stanu prawnego i realnego sposobu użytkowania obiektu. Pracuję zdalnie, na podstawie dokumentacji przesłanej w formie elektronicznej, z całej Polski. Jeśli nie wiesz, czy Twój obiekt ma w ogóle obowiązek posiadania IBP albo kiedy ostatnio powinna być aktualizowana, skontaktuj się z nami i prześlij dokumentację do bezpłatnej wstępnej weryfikacji, a konkretne uzgodnienia projektowe możesz zlecić przez uzgodnienia PPOŻ.
Tagi:
Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych · uprawnienia KG PSP nr 619/2015
Specjalista z ponad 15-letnim doświadczeniem w ochronie przeciwpożarowej. Realizuje uzgodnienia projektów budowlanych i instalacji dla inwestorów z całej Polski.