Dźwig dla ekip ratowniczych: § 253 WT i PN-EN 81-72

„Mamy 27 metrów do najwyższej kondygnacji, budynek ZL III. Zwykła winda towarowa wystarczy?” Nie wystarczy. Przy takiej wysokości budynek wymaga dźwigu przystosowanego do potrzeb ekip ratowniczych, zgodnego z normą PN-EN 81-72, a nie dowolnej windy o dużym udźwigu.

Kiedy dźwig ratowniczy jest obowiązkowy

Obowiązujące rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, w § 253 ust. 1, wymaga: w budynku ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, mającym kondygnację z posadzką na wysokości powyżej 25 m ponad poziomem terenu przy najniżej położonym wejściu do budynku, oraz w budynku wysokościowym (WW) zaliczonym do ZL IV, co najmniej jeden dźwig ma być przystosowany do potrzeb ekip ratowniczych i spełniać wymagania Polskiej Normy dla dźwigów przeznaczonych dla straży pożarnej. Dźwig ma zapewniać dostęp do każdej strefy pożarowej na kondygnacji, bezpośrednio albo drogami komunikacji ogólnej.

Co to znaczy w praktyce: liczy się wysokość najwyższej kondygnacji z posadzką ponad terenem, nie liczba pięter ani deklarowana wysokość budynku z projektu zagospodarowania. Biurowiec z jedną kondygnacją techniczną powyżej 25 m też wpada w ten wymóg, choćby formalnie mieścił się w kategorii budynku średniowysokiego.

Co dokładnie wymaga PN-EN 81-72

Przedsionek i dostęp

Każde wejście przystankowe wykorzystywane do celów przeciwpożarowych ma mieć przedsionek przeciwpożarowy. Sam dźwig nie jest drogą ewakuacyjną i nie zastępuje klatki schodowej, dostęp strażaków prowadzi wyłącznie przez ten przedsionek.

Udźwig i wymiary kabiny

Norma podaje dwa warianty. Dźwig standardowy: udźwig nominalny min. 630 kg, kabina min. 1100×1400 mm, szerokość wejścia min. 800 mm. Jeśli dźwig ma też służyć do ewakuacji osób na noszach albo na łóżku, lub jest kabiną przelotową: udźwig min. 1000 kg, kabina min. 1100×2100 mm. Wariant dobiera się do funkcji dźwigu w budynku, nie z automatu do większego wymiaru.

Czas dotarcia i odporność elektryki

Dźwig ma dotrzeć na kondygnację najbardziej odległą od poziomu dostępu straży pożarnej w ciągu 60 sekund liczonych od zamknięcia drzwi. Elementy elektryczne w przedsionku i szybie mają działać w zakresie 0-65°C przez czas równy wymaganej odporności ogniowej konstrukcji budynku, typowo 2 godziny, a pozostałe elementy instalacji dźwigu poza przedsionkiem: 0-40°C. Ten parametr projektant instalacji dźwigowej najczęściej pomija, bo dotyczy klasy zastosowanych urządzeń, a nie samej windy.

Sterowanie dwufazowe i ochrona przed wodą

Dźwig pracuje w dwóch fazach: faza 1 to przywołanie na poziom dostępu łącznikiem w przedsionku, umieszczonym nie dalej niż 2 m od dźwigu i na wysokości 1,8-2,1 m, oraz wyłączenie z normalnego ruchu. Faza 2 to jazda wyłącznie z panelu w kabinie, pod pełną kontrolą strażaka. Wyposażenie elektryczne w szybie ma mieć klasę ochrony minimum IPX3, a poniżej 1 m nad dnem podszybia: IP67, na wypadek zalania wodą z akcji gaśniczej.

Odporność ogniowa szybu

Ściana i strop szybu dźwigu ratowniczego mają klasę odporności ogniowej wymaganą jak dla stropu budynku. Jeśli maszynownia leży poza szybem i poza strefą pożarową dźwigu, jej odporność ogniowa ma być co najmniej taka sama jak w obsługiwanej strefie, łącznie z przejściami instalacyjnymi między strefami.

Co zmienia projekt nowych warunków technicznych

Projekt rozporządzenia MFiG z 6 sierpnia 2026 roku, na dziś jeszcze nieogłoszony w Dzienniku Ustaw, przenosi ten przepis z § 253 do § 267 i dopisuje trzeci wyzwalacz obowiązku: budynek z trzema lub więcej kondygnacjami podziemnymi, niezależnie od wysokości części nadziemnej. To zmiana warta uwzględnienia już na etapie koncepcji dla obiektów z głębokim parkingiem podziemnym, bo dziś taki wymóg nie wynika wprost z § 253. Projekt doprecyzowuje też klasę odporności ogniowej szybu wprost odsyłając do § 227 ust. 1 oraz wymaga, żeby urządzenie zapobiegające zadymieniu szybu uruchamiało się samoczynnie z systemu wykrywania dymu, a nie tylko było zainstalowane. Dopóki rozporządzenie nie wejdzie w życie, obowiązuje treść § 253, ale kierunek zmian jest czytelny już teraz.

Jak zlecić weryfikację

Najczęstszy błąd, jaki widzę na etapie koncepcji, to dobór dźwigu ratowniczego wyłącznie pod kątem udźwigu, bez sprawdzenia czasu dotarcia, klasy elektryki w przedsionku i odporności ogniowej szybu razem z maszynownią. Weryfikuję projekty zdalnie, na podstawie dokumentacji, na terenie całej Polski, pierwsza weryfikacja jest bezpłatna. Skontaktuj się ze mną, jeśli potrzebujesz sprawdzenia wymagań dla dźwigu dla ekip ratowniczych przed uzgodnieniem PPOŻ.