Instalacja tryskaczowa wg PN-EN 12845 - klasy zagrożenia i parametry

„Jaką wydajność musi mieć zbiornik i pompa pod tryskacze?” To pytanie pada na każdym projekcie SUG wodnego, a odpowiedź nie zaczyna się od litrów, tylko od klasy zagrożenia pożarowego. Norma PN-EN 12845+A1:2020-05 porządkuje to w sposób, który determinuje całą hydraulikę: najpierw klasyfikujesz przestrzeń, potem z tablicy odczytujesz intensywność zraszania i powierzchnię działania, a dopiero te dwie liczby dają wymagany przepływ i pojemność źródła wody. Pomyłka na pierwszym kroku propaguje się na cały projekt, a instalacja tryskaczowa to element projektu wykonawczego ppoż. (PWP), który podlega uzgodnieniu z rzeczoznawcą.

Trzy klasy zagrożenia - punkt startu każdego projektu

PN-EN 12845 dzieli chronione przestrzenie na trzy podstawowe klasy (pkt 6.2):

• LH (małe zagrożenie) - przestrzenie o małym obciążeniu ogniowym i małej palności, bez pojedynczego pomieszczenia większego niż 126 m² o odporności ogniowej mniejszej niż 30 minut. W praktyce: szkoły, biura, hotele o niskiej palności wyposażenia.
• OH (średnie zagrożenie) - materiały o średniej palności i średnim obciążeniu ogniowym. Klasa podzielona na cztery grupy: OH1-OH4, rosnące z palnością procesu (od lekkiej produkcji po przetwórstwo z folią i tworzywami).
• HH (duże zagrożenie) - z rozróżnieniem na HHP (produkcja/przetwarzanie, grupy HHP1-HHP4) i HHS (składowanie, gdy wysokość przekracza progi z pkt 6.2.2).

Co to oznacza w praktyce: klasa nie jest kwestią uznaniową. Załącznik A normy podaje listy przykładowych zastosowań, a w przypadkach granicznych (norma sama to zaleca w uwadze) klasę uzgadnia się z jednostką upoważnioną. Zaniżenie klasy to najczęstszy i najdroższy błąd. Instalacja nie podoła pożarowi, dla którego ją wykonano.

Składowanie zmienia regułę gry

Jeżeli przestrzeń produkcyjną zakwalifikowano do OH4, to powiązaną przestrzeń składowania traktuje się już jak HHS. Składowanie w obrębie OH1-OH3 jest dopuszczone tylko warunkowo: ochrona całego pomieszczenia projektowana minimum jak dla OH3, blok składowania maks. 50 m² z przejściami nie węższymi niż 2,4 m i z zachowaniem maksymalnych wysokości z Tablicy 1 (Kategoria I, 4,0 m wolnostojąco, malejąco do 1,2 m dla Kategorii IV). Przekroczenie wysokości natychmiast przerzuca obiekt w reżim HHS, z osobną metodyką doboru (pkt 7.2).

Tablica 3 - serce doboru: intensywność i powierzchnia działania

Dwa parametry projektowe rządzą hydrauliką: projektowa intensywność zraszania (mm/min, czyli warstwa wody na minutę na metr kwadratowy) oraz powierzchnia działania (umowna powierzchnia, dla której zakłada się jednoczesne zadziałanie tryskaczy). Tablica 3 PN-EN 12845 wiąże je z klasą:

Klasa	Intensywność [mm/min]	Pow. działania - wodne [m²]	Pow. działania - powietrzne/mieszane [m²]
LH	2,25	84	nie dopuszcza się (stosować OH1)
OH1	5,0	72	90
OH2	5,0	144	180
OH3	5,0	216	270
OH4	5,0	360	nie dopuszcza się (stosować HHP1)
HHP1	7,5	260	325
HHP2	10,0	260	325
HHP3	12,5	260	325

Co to oznacza w praktyce: w klasach OH intensywność jest stała (5,0 mm/min), a rośnie powierzchnia działania. Projektant „rozlewa” tę samą gęstość na coraz większy obszar, co podnosi wymagany przepływ. W HHP odwrotnie: powierzchnia stoi na 260 m², a rośnie intensywność. Zwróć też uwagę na kolumnę dla urządzeń powietrznych/mieszanych: powierzchnię działania powiększa się tam o ok. 25 %, bo opóźnienie wypchnięcia powietrza z rurociągu pozwala pożarowi otworzyć więcej tryskaczy zanim popłynie woda. HHP4 wykracza poza zakres normy (wymaga urządzeń zraszaczowych i indywidualnej analizy).

Od parametrów do zasilania wodą

Intensywność i powierzchnia działania przekładają się wprost na wymagany przepływ, a klasa decyduje o czasie działania zasilania wodą (pkt 8.1.1):

• LH - 30 min
• OH - 60 min
• HHP i HHS - 90 min

To czas, przez który źródło wody musi utrzymać ciśnienie i natężenie dla najbardziej niekorzystnej hydraulicznie powierzchni działania. Iloczyn przepływu i czasu wyznacza użyteczną pojemność zbiornika. Dlatego błąd w klasie to nie kosmetyka, lecz różnica w metrach sześciennych zapasu wody i mocy pompowni. Dla orientacji norma podaje też minimalne natężenia kontrolne: sekcja LH: 225 l/min, sekcja OH: 1000 l/min.

Co to oznacza w praktyce: zbiornik i pompownia są pochodną klasy, nie odwrotnie. Próba „dopasowania” klasy do dostępnego zbiornika to odwrócenie logiki normy i prosta droga do nieuzgodnienia projektu. W pomieszczeniach elektrycznych i serwerowniach alternatywą dla tryskaczy bywa zresztą SUG gazowy - jego podstawę normową omawiam osobno.

Co nowego: konwergencja z NFPA

Obowiązuje PN-EN 12845+A1:2020-05, ale trwają prace nad kolejną edycją EN 12845, której rozwiązania coraz bardziej zbliżają się do amerykańskiej NFPA 13. W praktyce projektowej oznacza to rosnącą wagę kategoryzacji składowania, układów ESFR i precyzyjniejszego ujęcia przeszkód w rozkładzie wody. Warto śledzić finalizację nowej edycji. Przy obiektach magazynowych high-bay to ona zdefiniuje punkt odniesienia na najbliższe lata.

Najczęstsze pytania o projektowanie tryskaczy wg PN-EN 12845

Jakie klasy zagrożenia przewiduje PN-EN 12845?

Norma dzieli chronione przestrzenie na trzy klasy podstawowe. LH to małe zagrożenie, czyli małe obciążenie ogniowe i mała palność, bez pomieszczenia większego niż 126 m² o odporności ogniowej poniżej 30 minut. OH to średnie zagrożenie, podzielone na cztery grupy od OH1 do OH4 rosnące z palnością procesu. HH to duże zagrożenie, z rozróżnieniem na HHP dla produkcji i przetwarzania oraz HHS dla składowania. Klasa nie jest uznaniowa: załącznik A podaje listy przykładowych zastosowań, a przypadki graniczne uzgadnia się z jednostką upoważnioną.

Jaka jest intensywność zraszania dla poszczególnych klas?

Dla LH jest to 2,25 mm/min, dla wszystkich czterech grup OH stałe 5,0 mm/min, a w klasach HHP rośnie: 7,5 mm/min dla HHP1, 10,0 mm/min dla HHP2 i 12,5 mm/min dla HHP3. W klasach OH intensywność pozostaje stała, a zmienia się powierzchnia działania. W HHP jest odwrotnie: powierzchnia stoi na 260 m², a rośnie intensywność.

Co to jest powierzchnia działania i ile wynosi?

To umowna powierzchnia, dla której zakłada się jednoczesne zadziałanie tryskaczy. Dla urządzeń wodnych wynosi 84 m² przy LH, następnie 72, 144, 216 i 360 m² kolejno dla OH1 do OH4, oraz 260 m² dla HHP1 do HHP3. Przy urządzeniach powietrznych i mieszanych powierzchnię powiększa się o około 25 %, ponieważ opóźnienie wypchnięcia powietrza z rurociągu pozwala pożarowi otworzyć więcej tryskaczy, zanim popłynie woda.

Jak długo musi działać zasilanie wodą instalacji tryskaczowej?

Czas zasilania zależy od klasy: 30 minut dla LH, 60 minut dla OH i 90 minut dla HHP oraz HHS. Przez ten czas źródło wody musi utrzymać ciśnienie i natężenie dla najbardziej niekorzystnej hydraulicznie powierzchni działania. Iloczyn wymaganego przepływu i tego czasu wyznacza użyteczną pojemność zbiornika, dlatego błąd w klasie przekłada się wprost na metry sześcienne zapasu wody i moc pompowni.

Kiedy przestrzeń składowania trzeba traktować jak HHS?

Zawsze wtedy, gdy powiązaną przestrzeń produkcyjną zakwalifikowano do OH4. Składowanie w obrębie OH1 do OH3 jest dopuszczone tylko warunkowo: ochrona całego pomieszczenia projektowana minimum jak dla OH3, blok składowania najwyżej 50 m², przejścia nie węższe niż 2,4 m i zachowane maksymalne wysokości z Tablicy 1. Przekroczenie tych wysokości natychmiast przerzuca obiekt w reżim HHS z osobną metodyką doboru.

Jak zlecić projekt lub weryfikację instalacji tryskaczowej

W ppoz-online.pl weryfikuję dobór klasy zagrożenia, kompletność założeń hydraulicznych i zgodność z PN-EN 12845 na etapie projektu, zanim błąd klasy zamrozi pieniądze w źle dobranej pompowni. Pracuję zdalnie, na terenie całej Polski: przesyłasz dokumentację, a ja robię bezpłatną wstępną weryfikację i wskazuję, co wymaga korekty.

Zobacz, jak wyglądają uzgodnienia PPOŻ, albo od razu Skontaktuj się ze mną. Odeślij rzut i opis funkcji, a wrócę z konkretną oceną klasy i parametrów zasilania wodą.