SUG gazowy w serwerowni zamiast tryskaczy - podstawa normowa

„Inwestor nie chce wody nad szafami serwerowymi, czy zamiast tryskaczy możemy dać gaz?”. To pytanie wraca przy niemal każdym projekcie data center, serwerowni, pomieszczenia UPS czy rozdzielni głównej. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie na zasadzie „bo woda szkodzi elektronice”. To argument słaby zawodowo. Zastąpienie tryskaczy stałym urządzeniem gaśniczym gazowym (SUG) ma twardą podstawę normową i to nią należy uzasadniać rozwiązanie w dokumentacji.

Gdzie norma wprost dopuszcza brak tryskaczy

Najmocniejszą kotwicą jest NFPA 13 (wyd. 2025), § 9.2.6 „Electrical Equipment Rooms”. Norma stanowi, że tryskacze nie są wymagane w pomieszczeniu urządzeń elektrycznych, gdy łącznie spełnione są cztery warunki:

1. pomieszczenie jest dedykowane wyłącznie urządzeniom elektrycznym,
2. zastosowano wyłącznie urządzenia suche (dry-type) lub z cieczą izolacyjną o klasie palności K (listed K-class fluid),
3. pomieszczenie stanowi wydzielenie o odporności ogniowej 2 godzin, łącznie z zabezpieczeniem przejść instalacyjnych,
4. składowanie w pomieszczeniu jest zabronione.

Co to oznacza w praktyce: jeśli serwerownia jest odrębną strefą pożarową, nie służy do magazynowania kartonów i kabli „na zapas”, a transformatory są suche, to sama norma tryskaczowa zwalnia to pomieszczenie z ochrony wodnej. Nie potrzebuję „odstępstwa”: działam w granicach normy. Analogicznie PN-EN 12845 dopuszcza wyłączenie wybranych pomieszczeń z ochrony tryskaczowej, gdy zastosowano system kompensacyjny o równoważnej skuteczności gaśniczej.

Polska rama prawna: § 27 rozporządzenia MSWiA

W warunkach krajowych parasolem dla takiego rozwiązania jest § 27 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, który nakazuje wyposażać obiekty w urządzenia gaśnicze, ale dopuszcza dobór systemu adekwatnego do zagrożenia. SUG gazowy jest pełnoprawnym stałym urządzeniem gaśniczym - nie „rozwiązaniem zastępczym z łaski”, lecz systemem przewidzianym przez przepis.

Co to oznacza w praktyce: w opisie do projektu i w scenariuszu pożarowym powołuję się na § 27 jako podstawę obowiązku oraz na NFPA 13 §9.2.6 / PN-EN 12845 jako uzasadnienie, dlaczego w danej strefie środkiem właściwym jest gaz, a nie woda.

Jaki gaz i według czego go dobrać

Projekt SUG gazowego prowadzi się według PN-EN 15004-1:2019-06 (norma obowiązująca, zastąpiła wydanie z 2008 r.). Norma obejmuje czyste czynniki gaśnicze (nieprzewodzące prądu i nieosadzające pozostałości po wyładowaniu). Dwie rodziny:

• gazy obojętne - IG-541 (Inergen), IG-55, IG-01 (argon/azot). Gaszą przez obniżenie stężenia tlenu poniżej progu podtrzymania spalania;
• gazy chemiczne - FK-5-1-12 (Novec 1230), HFC-227ea (FM-200). Gaszą przez odbiór ciepła z płomienia i przerwanie reakcji łańcuchowej.

Dobór środka, stężenie projektowe i czas wyładowania wynikają z obciążenia ogniowego i kubatury: to zadanie projektanta SUG, nie architekta. Co to oznacza w praktyce: w serwerowniach częściej sięga się po gazy chemiczne (mniejsza objętość butli, krótszy czas wyładowania), a w dużych kubaturach po gazy obojętne, bo nie ma ograniczeń toksykologicznych przy wyższych stężeniach.

Warunek, o którym najczęściej się zapomina: szczelność

Gaz gaśniczy działa objętościowo. Musi utrzymać stężenie gaszące przez wymagany czas przetrzymania (retention time, zwykle rzędu 10 minut). Jeśli przegrody są nieszczelne, gaz ucieka i pożar odżywa. Dlatego nieodłącznym elementem odbioru SUG jest test szczelności pomieszczenia (door fan test) wg PN-EN 15004-1.

Co to oznacza w praktyce: pomieszczenie należy zaprojektować jako odrębną strefę pożarową o klasie min. EI 60 (zgodnie z § 232 WT dla wydzieleń), z klapami odcinającymi na wentylacji, uszczelnionymi przejściami i klapami nadciśnieniowymi (pressure relief). Bez tego najlepszy nawet dobór gazu jest bezwartościowy.

Co z dokumentacją: scenariusz i ekspertyza

Pojawienie się nowego urządzenia gaśniczego wymaga aktualizacji scenariusza pożarowego - matryca sterowań musi uwzględnić wyłączenie wentylacji, zamknięcie klap, zatrzymanie zasilania i sekwencję wyzwolenia SUG po koincydencji czujek. Natomiast aneks do ekspertyzy nie jest wymagany, gdy działam w granicach normy, a nie odstępstwa od przepisu. Projekty z SUG uzgadniam w ramach uzgodnień instalacji sanitarnych i gaśniczych.

Jak zlecić projekt lub uzgodnienie SUG gazowego

W ppoz-online.pl uzgadniam projekty z SUG gazowym i przygotowuję scenariusze pożarowe oraz matryce sterowań dla serwerowni, data center i pomieszczeń elektroenergetycznych - zdalnie, wysyłkowo, na terenie całej Polski. Wstępną weryfikację koncepcji (czy w danej strefie gaz jest właściwy i na jakiej podstawie) wykonuję bezpłatnie.

Zobacz zakres uzgodnienia PPOŻ albo od razu Skontaktuj się ze mną - odeślij rzut i opis pomieszczenia, a wskażę podstawę normową i wymagania dla strefy.