W skrócie
- Klasyfikacja cieczy palnych wg NFPA 30 opiera się wyłącznie na temperaturze zapłonu w tyglu zamkniętym: klasa I poniżej 37,8°C, klasa II 37,8-60°C, klasa IIIA 60-93°C, klasa IIIB od 93°C
- Wtórne zabezpieczenie (tacy wychwytowej) wymaga NFPA 30 już od pojemnika ponad 208 l albo sumy pojemników ponad 3785 l w jednym pomieszczeniu
- Ciecze klasy IIIB (temperatura zapłonu od 93°C) są zwolnione z wymogu tac wychwytowych i kontroli rozlewu, pod warunkiem że to jedyne ciecze w magazynie
Spis treści
„Mam w hali farby, rozpuszczalniki i oleje technologiczne. Którą normą się kierować przy doborze tac wychwytowych?” Przy braku polskiego przepisu dedykowanego cieczom palnym w halach produkcyjnych, w uzgodnieniach sięgam po NFPA 30 „Flammable and Combustible Liquids Code”, edycja 2024: jest to norma kompletna, zbudowana wokół jednego parametru fizycznego, czyli temperatury zapłonu w tyglu zamkniętym (closed-cup flash point).
Klasyfikacja: temperatura zapłonu, nie nazwa produktu
NFPA 30 nie klasyfikuje cieczy po nazwie handlowej czy przeznaczeniu, tylko po zmierzonej temperaturze zapłonu. Podział wygląda tak:
- Klasa I (dalej IA, IB, IC): temperatura zapłonu poniżej 37,8°C (100°F). To ciecze łatwopalne w rozumieniu normy: rozpuszczalniki, benzyna, acetonowe odtłuszczacze.
- Klasa II: temperatura zapłonu od 37,8°C do poniżej 60°C (100-140°F). Typowo: nafta, część olejów technologicznych.
- Klasa IIIA: temperatura zapłonu od 60°C do poniżej 93°C (140-200°F). Oleje mineralne, niektóre farby na bazie olejowej.
- Klasa IIIB: temperatura zapłonu od 93°C (200°F) i wyżej. Większość olejów smarowych, ciecze hydrauliczne wysokotemperaturowe.
Co to oznacza w praktyce weryfikacji: dokumentacja projektowa musi podawać konkretną temperaturę zapłonu dla każdej substancji z karty charakterystyki (SDS), nie opis słowny „ciecz łatwopalna”. Dwa produkty o tej samej nazwie rodzajowej (np. „rozpuszczalnik do farb”) mogą trafić do różnych klas, a to przesądza o wymaganej separacji i o tym, czy magazyn wymaga wtórnego zabezpieczenia.
Od edycji 2021 norma wprowadziła też zbiorczy termin „ignitible liquid” (ciecz zapalna) obejmujący łącznie ciecze łatwopalne i palne, żeby uporządkować wymagania, które wcześniej rozpraszały się między dwiema kategoriami nazewniczymi. Rozróżnienie klas I-III zostało jednak zachowane bez zmian, bo to ono steruje konkretnymi wymaganiami instalacyjnymi.
Kiedy wymagana jest taca wychwytowa
NFPA 30 wiąże obowiązek wtórnego zabezpieczenia (secondary containment) z pojemnością, nie z klasą cieczy. Zgodnie z normą, budynek lub jego część służąca do składowania cieczy wymaga wtórnego zabezpieczenia, gdy pojemność jednostkowego naczynia przekracza 208 l (55 gal) albo łączna pojemność wszystkich naczyń w pomieszczeniu przekracza 3785 l (1000 gal).
Pojemność tacy czy niecki nie jest przypadkowa: musi pomieścić zawartość największego pojedynczego naczynia, które może do niej wylać się w razie awarii, powiększoną o objętość wody gaśniczej, jaką realistycznie dostarczy instalacja tryskaczowa w czasie trwania pożaru, a także o wyporność przedmiotów, które mogą się znajdować w obrębie tacy podczas rozlewu. Pomijanie składnika wody gaśniczej w obliczeniu pojemności tacy to jeden z częstszych błędów projektowych, jakie widzę przy weryfikacji.
Jest tu istotny wyjątek: ciecze klasy IIIB (temperatura zapłonu od 93°C) są zwolnione z kontroli rozlewu, wtórnego zabezpieczenia i wymogu odprowadzania, jeżeli to jedyna klasa cieczy obecna w danym magazynie. Oznacza to, że magazyn olejów hydraulicznych wysokotemperaturowych może, przy odpowiednim potwierdzeniu klasy w SDS, obejść się bez tac, podczas gdy identyczny pod względem kubatury magazyn rozpuszczalników klasy I nie ma takiej możliwości.
Separacja od źródeł zapłonu i materiałów palnych
Norma ustala też minimalne odległości, które w praktyce rozstrzygają układ hali:
- separacja cieczy zapalnych od utleniaczy: co najmniej 7,6 m (25 ft),
- separacja składowania cieczy zapalnych od zwykłych materiałów palnych (palety, opakowania kartonowe): co najmniej 2,4 m (8 ft).
Co to znaczy w praktyce: regał z rozpuszczalnikami postawiony „przy okazji” obok stosu palet drewnianych w tej samej strefie składowania nie spełnia wymagania, nawet jeśli oba elementy formalnie znajdują się w jednej strefie pożarowej budynku. Separacja od źródeł zapłonu (silniki elektryczne nieprzystosowane do pracy w atmosferze zagrożonej wybuchem, otwarty ogień, iskrzące urządzenia) rozstrzyga się dodatkowo przez klasyfikację strefy zagrożenia wybuchem zgodnie z PN-EN 12921-3, która dla urządzeń czyszczących w cieczach palnych odwołuje się do podziału na strefy 0, 1 i 2 według stężenia par w powietrzu.
W polskim porządku prawnym najbliższym odniesieniem jest § 273 ust. 2-6 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. 2022.1225 ze zm.): przepis ten reguluje odległość naziemnego zbiornika oleju opałowego od budynku ZL (co najmniej 10 m, albo 3 m przy ścianie oddzielenia przeciwpożarowego REI 120) i wymaga dla zbiornika niecki o pojemności większej niż pojemność samego zbiornika. To ten sam mechanizm ochrony co amerykańska taca wychwytowa, tylko ograniczony do jednego zastosowania (olej opałowy do kotłowni), więc dla cieczy procesowych w halach produkcyjnych sięgam po NFPA 30 jako normę kompletną.
Jak zlecić weryfikację magazynu cieczy palnych
Klasyfikacja cieczy, dobór tac wychwytowych i odległości składowania to element, który najczęściej wraca z uzgodnienia z uwagami, bo projektant opisuje materiał słownie, a nie temperaturą zapłonu z karty charakterystyki. W ramach uzgodnień PPOŻ weryfikuję klasyfikację cieczy, pojemność wymaganych tac i separację od źródeł zapłonu zdalnie, na podstawie dokumentacji przesłanej mailowo, z pierwszą oceną bezpłatnie. Skontaktuj się z nami, jeśli projekt obejmuje magazynowanie lub stosowanie cieczy palnych w hali produkcyjnej.
Tagi:
Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych · uprawnienia KG PSP nr 619/2015
Specjalista z ponad 15-letnim doświadczeniem w ochronie przeciwpożarowej. Realizuje uzgodnienia projektów budowlanych i instalacji dla inwestorów z całej Polski.