W skrócie
- Powierzchnia czynna klap dymowych musi wynosić co najmniej 5% powierzchni obliczeniowej klatki schodowej (min. 1 m²), a w budynkach wysokich mieszkalnych co najmniej 7,5% (min. 1,5 m²).
- Przy nawiewie mechanicznym prędkość powietrza przez przekrój klatki, przy zamkniętych drzwiach, musi wynosić 0,2 m/s, a dobór wentylatora uwzględnia nieszczelności (Δp 15 Pa) i otwarte drzwi (1 m/s).
- Od 17 lipca 2025 r. obowiązuje PN-B-02877-4:2025, pierwsza od dwóch dekad nowa norma projektowania systemów grawitacyjnych, obejmująca też klatki schodowe ewakuacyjne.
Spis treści
„Mam budynek ZL IV średniowysoki, klatka schodowa nieobudowana. Grawitacyjne oddymianie wystarczy, czy muszę projektować nawiew mechaniczny?” To pytanie wraca przy każdym drugim uzgodnieniu dokumentacji wielorodzinnej. Odpowiedź daje metodyka opisana w wytycznych CNBOP-PIB W-0003:2016, czyli jedynym krajowym dokumencie, który przekłada wymaganie przepisowe na konkretne wzory i progi liczbowe dla klatek schodowych.
Grawitacyjny czy mechaniczny: zależy od klasy budynku
Wytyczne różnicują rozwiązanie wg wysokości budynku i konstrukcji klatki. W budynkach ZL IV średniowysokich z klatką nieobudowaną oraz w budynkach wysokich dominuje system z nawiewem mechanicznym. Klatka obudowana i zamykana drzwiami przeciwpożarowymi w budynku średniowysokim może działać w układzie grawitacyjnym: klapa w dachu plus otwory kompensacyjne, bez wentylatora. W budynkach wysokich mieszkalnych wytyczne wprost wyłączają ścienne urządzenia oddymiające: dopuszczone są tylko klapy dachowe.
Powierzchnia czynna klap: konkretne progi
Tu metodyka jest jednoznaczna. Powierzchnia czynna klap dymowych (Acz) w budynkach niskich i średniowysokich powinna odpowiadać co najmniej 5% powierzchni obliczeniowej klatki schodowej (AKS-O), jednak nie mniej niż 1 m². Dla budynków wysokich mieszkalnych próg rośnie do 7,5% AKS-O, nie mniej niż 1,5 m². Ta sama zasada 5%/1 m² obowiązuje ściennie, z zastrzeżeniem, że dolna krawędź otworu musi leżeć co najmniej 1,80 m powyżej najwyższego biegu schodów lub jednego z dwóch najwyższych spoczników. Przy systemie grawitacyjnym powierzchnia czynna otworów kompensacyjnych nie może być mniejsza od powierzchni czynnej zastosowanych klap: to warunek konieczny, nie zalecenie.
Nawiew mechaniczny: kryterium 0,2 m/s i dobór wentylatora
Co to oznacza w praktyce: gdy wszystkie drzwi klatki są zamknięte, średnia prędkość powietrza przepływającego przez obliczeniową powierzchnię klatki musi wynosić 0,2 m/s. Wentylator dobiera się jednak nie pod ten jeden warunek, lecz pod strumień maksymalny, czyli minimalny strumień powiększony o większą z dwóch wartości: przepływ przez nieszczelności przegród (liczony dla przyjętej różnicy ciśnień 15 Pa) albo przepływ przez otwarte drzwi o największym wymiarze w klatce, przy prędkości 1 m/s w otworze drzwiowym. Do sprężu wentylatora dolicza się spadek ciśnienia 6 Pa na urządzeniu oddymiającym oraz 3 Pa na każdą kondygnację klatki, a przy braku danych o klasie szczelności kanałów przyjmuje się ich nieszczelność na poziomie 15%. Prędkość na kracie nawiewnej, podobnie jak w odległości 1 m od wentylatora ściennego, nie może przekroczyć 8 m/s, bo wyższa prędkość generuje turbulencje, które psują rozkład powietrza w klatce.
Rozdział powietrza na kondygnacje
Punkt nawiewu jednopunktowego musi znajdować się poniżej stropu nad pierwszą kondygnacją nadziemną. Przy nawiewie rozproszonym pierwszy punkt (również pod stropem nad pierwszą kondygnacją) musi dostarczać co najmniej 50% powietrza, drugi lokalizuje się pod stropem nad drugą kondygnacją. W budynkach wysokich dopuszczalne są trzy punkty na trzech sąsiednich kondygnacjach, z pierwszym dostarczającym minimum 40%. Jeśli klatka obsługuje też kondygnacje podziemne, wytyczne nakazują najpierw rozważyć nawiew właśnie tam, a przejście na kondygnację nadziemną wymaga albo przedsionków przeciwpożarowych na poziomach podziemnych, albo drzwi o klasie EI i dymoszczelności Sm (S200 wg PN-EN 13501-4:2016-07). Osobne zastrzeżenie: przedsionek z § 232 ust. 3 WT, oddzielający klatkę od dróg ewakuacji, nie może być wentylowany powietrzem z przestrzeni klatki schodowej.
Co nowego: PN-B-02877-4:2025 zmienia tło normowe
Od 17 lipca 2025 r. obowiązuje PN-B-02877-4:2025, pierwsza od ponad dwóch dekad nowa polska norma projektowania systemów grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła. Jej zakres obejmuje między innymi wymiarowanie otworów napływu powietrza kompensacyjnego, a wśród obsługiwanych przestrzeni wymienia wprost klatki schodowe ewakuacyjne. Do tej pory metodyka CNBOP-PIB W-0003 była praktycznie jedynym kompletnym źródłem wzorów dla tego zadania. Rzeczoznawca weryfikujący projekt powinien dziś sprawdzać zgodność z obiema pozycjami: tam, gdzie norma i wytyczne się pokrywają, pierwszeństwo ma norma.
Jak zlecić weryfikację projektu
Błędnie dobrana powierzchnia czynna klap albo wentylator niedoszacowany względem nieszczelności klatki to jeden z częstszych powodów uwag na etapie uzgodnienia. W ppoz-online.pl weryfikuję projekty oddymiania klatek schodowych zdalnie, na podstawie dokumentacji projektowej i obliczeń, niezależnie od lokalizacji inwestycji. Zapraszam do uzgodnienia PPOŻ albo do kontaktu w konkretnej sprawie. Pierwsza weryfikacja zgłoszenia jest bezpłatna.
Tagi:
Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych · uprawnienia KG PSP nr 619/2015
Specjalista z ponad 15-letnim doświadczeniem w ochronie przeciwpożarowej. Realizuje uzgodnienia projektów budowlanych i instalacji dla inwestorów z całej Polski.