Sprawdzenie dotychczasowego schronu - kryteria KG PSP

Właściciel budynku z piwnicą opisaną w dokumentacji powojennej jako „schron” dostaje pismo: komendant powiatowy PSP zapowiada wspólne sprawdzenie obiektu z nadzorem budowlanym. Pytanie, które pada najczęściej, brzmi: co właściwie będą sprawdzać i czym to się różni od dotychczasowego wpisu w ewidencji. Odpowiedź daje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne (Dz.U. 2025 poz. 235), wykonujące ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r.

Kto zleca sprawdzenie i kto je wykonuje

Sprawdzenie dotychczasowej budowli ochronnej, czyli obiektu, który przed 1 stycznia 2025 r. pełnił taką funkcję, zleca wójt, burmistrz lub prezydent miasta, starosta albo wojewoda. Wykonawcą jest komendant powiatowy lub miejski PSP, działający równolegle z powiatowym inspektorem nadzoru budowlanego. Ustalenia trafiają do wspólnego protokołu KP(M) PSP i PINB, a wynik wraca do organu, który sprawdzenie zlecił. W praktyce oznacza to, że właściciel obiektu nie jest stroną inicjującą tę procedurę, ale musi udostępnić obiekt i dokumentację, bo bez tego komisja nie oceni poszczególnych funkcji ochronnych. W latach 2025-2026 trwa też szerszy program przeglądu obiektów potencjalnie nadających się na budowle ochronne, którego wyniki mają być jednym z kryteriów przyznawania wsparcia finansowego na remonty i modernizację.

Osiem funkcji ochronnych i podział na kategorie

Rozporządzenie ustala osiem funkcji ochronnych, a liczba spełnionych funkcji decyduje o kategorii. Ukrycie U-1 musi chronić przed obciążeniem wiatrem co najmniej 2 kPa (ok. 203,6 km/h) oraz przed odłamkami amunicji i zagruzowaniem. Ukrycie U-2 dodaje dwie funkcje: co najmniej stukrotne osłabienie promieniowania gamma oraz odporność ogniową zewnętrznych elementów konstrukcji co najmniej (R)EI 120, przy czym wnętrze musi zachować temperaturę do 30°C przez minimum 360 minut oddziaływania pożaru zewnętrznego o temperaturze 400°C. Ukrycie U-3 dodaje ochronę przed falą uderzeniową wybuchu o nadciśnieniu co najmniej 0,03 MPa, ze stropami żelbetowymi monolitycznymi o grubości minimum 0,4 m.

Dopiero od tego poziomu zaczynają się schrony. Każdy schron musi mieć funkcje ukrycia U-3, a do tego konstrukcję hermetyczną przy nadciśnieniu wewnętrznym co najmniej 25 Pa, urządzenia filtrowentylacyjne zapewniające ochronę przez minimum 48 godzin oraz zabezpieczenie wyposażenia o masie powyżej 10 kg przed wstrząsem (łączniki na obciążenie co najmniej 125 m/s² razy masa elementu). Kategorie S-0, S-1, S-2 i S-3 różnicuje wyłącznie odporność na falę uderzeniową: odpowiednio 60, 100, 200 i 300 kN/m² obciążenia quasi-statycznego albo 0,03, 0,1, 0,2 i 0,3 MPa nadciśnienia dynamicznego. Co to znaczy w praktyce: komisja nie ocenia obiektu całościowo, lecz funkcję po funkcji, i zatrzymuje kwalifikację na najwyższym poziomie, na którym wszystkie wymagane parametry są jeszcze spełnione.

Stare schrony kategorii P i A: co z nimi

Dla obiektów sklasyfikowanych do 22 kwietnia 2022 r. według wytycznych Szefa Obrony Cywilnej Kraju z 4 grudnia 2018 r. rozporządzenie przewiduje przeliczenie. Schron kategorii P uznaje się za kategorię S-0, jeżeli zamknięcia otworów komunikacyjnych mają odporność na nadciśnienie co najmniej 0,12 MPa. Schron kategorii A przechodzi na kategorię S-1 bez dodatkowych warunków. Istniejące drzwi ochronne lub ochronno-hermetyczne oraz automatyczne zawory przeciwwybuchowe (np. AZP, ZPW-U) mogą zachować swoją funkcję bez wymiany, jeśli konstrukcja nie jest uszkodzona, a po czynnościach konserwacyjnych mają odpowiednią wytrzymałość i sprawność techniczną. To jest najważniejsza informacja dla właścicieli zasobu powojennego: modernizacja nie zawsze oznacza wymianę zamknięć, czasem wystarczy naprawa i konserwacja potwierdzona w protokole.

Gdy klasyfikację trzeba ustalić obliczeniowo, a nie z dokumentacji katalogowej, rozporządzenie podaje współczynniki przeliczeniowe dla poszczególnych elementów: dla stropu przelotni 1,7, dla ścian nieosłoniętych gruntem o grubości co najmniej 0,6 m 2,4, dla klap, zaworów przeciwwybuchowych i przepustów instalacyjnych 3,0, a dla drzwi i wyłazów 2,0. Te wartości mnoży się przez obciążenie bazowe dla danej kategorii odporności.

Ewakuacja i ograniczenia funkcji ochronnej

Dotychczasowa budowla ochronna może pełnić funkcję dla ludzi tylko, gdy ma rozwiązania ograniczające ryzyko pożaru wewnętrznego oraz zapewniające ewakuację. Przy pojemności powyżej 10 osób wymagane jest co najmniej jedno wyjście zapasowe poza strefą prognozowanego zagruzowania, a powyżej 50 osób co najmniej dwa wyjścia, w tym jedno zapasowe również poza tą strefą. Funkcje ochronne mogą zostać ograniczone, gdy obiekt leży na terenie zagrożonym osunięciem ziemi lub lawinami, nie jest zabezpieczony przed zalaniem w strefach podtopień, albo gdy w jego wnętrzu znajdują się instalacje niezwiązane z funkcją ochronną, na przykład instalacja gazowa. Dla rzeczoznawcy oceniającego taki obiekt oznacza to, że klasyfikacja konstrukcyjna nie jest ostatnim słowem: lokalizacja i obce instalacje mogą ją obniżyć niezależnie od parametrów ścian i stropów.

Instruktaż KG PSP z 3 kwietnia 2025 r. doprecyzowuje te kryteria o przykłady istniejących rozwiązań (drzwi OH, zawory AZP, klapy wywiewne WKS) oraz wskazuje Hydroportal ISOK jako źródło danych o strefach zalewowych przy ocenie ograniczenia funkcji. Rozporządzenie z 21 lutego 2025 r. zostało od tego czasu uzupełnione aktem wykonawczym z 4 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych, warunków użytkowania i usytuowania budowli ochronnych, który rozwija wymagania konstrukcyjne dla obiektów nowo projektowanych, nie zmieniając kryteriów kwalifikacji dla zasobu istniejącego.

Jak zlecić ocenę istniejącej budowli ochronnej

W ppoz-online.pl przygotowuję zdalną, wysyłkową opinię dotyczącą kwalifikacji istniejącego schronu lub ukrycia do kategorii z rozporządzenia, niezależnie od lokalizacji obiektu w Polsce. Oceniam dokumentację powojenną pod kątem funkcji ochronnych i wskazuję, czego brakuje do protokołu komisji. Zakres uzgodnienia PPOŻ obejmuje także wsparcie przy takich sprawdzeniach. Skontaktuj się z nami, żeby umówić bezpłatną wstępną weryfikację.