Test szczelności pomieszczenia SUG gazowych - metoda door fan

Inwestor, który właśnie odebrał instalację gaszenia gazowego w serwerowni, pyta: projektant policzył stężenie, wykonawca rozprowadził rurociągi i zamontował butle, więc czy to już koniec procedury odbiorowej? Nie. Bez testu szczelności pomieszczenia odbiór jest niepełny, a sam dobór środka gaśniczego i obliczenia hydrauliczne nic nie mówią o tym, czy obudowa pomieszczenia faktycznie zatrzyma gaz na czas wystarczający do interwencji straży pożarnej.

Dlaczego szczelność obudowy decyduje o skuteczności systemu

Systemy gaszenia objętościowego (IG-01, IG-55, HFC-227ea, Novec 1230 i inne środki czyste) działają na zasadzie wypełnienia kubatury chronionej do zaprojektowanego stężenia i utrzymania go tam do momentu opanowania pożaru. Jeżeli obudowa ma nieuszczelnione przepusty kablowe, luźne drzwi albo nieszczelny strop podwieszany, gaz ucieka szybciej niż przewidywał projekt, a stężenie spada poniżej wartości gaśniczej, zanim ogień zostanie opanowany. Dlatego test szczelności nie jest formalnością po odbiorze technicznym, lecz warunkiem potwierdzenia, że zaprojektowany system w ogóle zadziała zgodnie z obliczeniami.

Wymóg normowy: ISO 14520-1 i PN-EN 15004-1:2025-05

Norma ISO 14520-1, pkt 8.2.4, wprost zobowiązuje do zlokalizowania i uszczelnienia wszystkich istotnych nieszczelności przed uznaniem systemu za sprawny, bo mają one znaczący wpływ na czas utrzymania stężenia. Polska norma zharmonizowana PN-EN 15004-1:2025-05 (wydanie identyczne z EN 15004-1:2024, zastępujące edycję z 2019 r.) formułuje to samo wymaganie w pkt 8.2.4 i powołuje do testu aneks E, który ma status normatywny, a nie informacyjny. Co to oznacza w praktyce: wykonawca nie może odstąpić od testu z powodu kosztów albo napiętego terminu, bo wtedy dokumentacja odbiorowa nie jest zgodna z normą, na którą powołuje się WOP i projekt instalacji.

Metoda door fan: dwa kroki do czasu utrzymania stężenia

Procedura z aneksu E jest dwuetapowa. W pierwszym kroku wentylator zamontowany tymczasowo w otworze drzwiowym wytwarza w pomieszczeniu nadciśnienie i podciśnienie na poziomie około 25 Pa, a seria pomiarów przepływu i ciśnienia pozwala wyliczyć równoważną powierzchnię nieszczelności (ELA, Equivalent Leakage Area) całej obudowy. W drugim kroku dane z ELA wraz z wysokością pomieszczenia i wysokością chronioną trafiają do obliczeń, które przewidują czas utrzymania zadanego stężenia gaśniczego. Metoda nie wymaga rzeczywistego wyładowania gazu, więc nie generuje kosztów wymiany środka gaśniczego i nie niszczy wyposażenia pomieszczenia, co dla serwerowni czy archiwów bywa decydujące.

Najgorszy scenariusz obliczeniowy

Procedura nie zakłada, że nieszczelności skupiają się w jednym miejscu. Przyjmuje się najgorszy przypadek: 50% równoważnej powierzchni nieszczelności w najwyższym punkcie obudowy (strop) i 50% w najniższym punkcie (podłoga), bo taki rozkład najszybciej opróżnia pomieszczenie z ciężkiego gazu gaśniczego. Każde inne rozmieszczenie nieszczelności wydłuża rzeczywisty czas utrzymania stężenia, nigdy go nie skraca. Dlatego wynik testu dla tego scenariusza jest wartością konserwatywną, nie orientacyjną.

Kryterium zaliczenia testu

Wymagany czas utrzymania stężenia gaśniczego ustala projekt, zwykle na poziomie 10 minut; dla pożarów tlących gaszonych CO2, zgodnie z częścią 4 normy BS 5306, przyjmuje się 20 minut. Jeśli obliczony czas przy zaprojektowanej wysokości chronionej spada poniżej wymaganej wartości, test jest niezaliczony, a wykonawca musi zlokalizować i uszczelnić wskazane nieszczelności, po czym powtórzyć pomiar. Tu właśnie leży praktyczna wartość metody: wskazuje nie tylko wynik, ale i miejsca do naprawy, zanim dojdzie do odbioru.

Okresowa kontrola, nie jednorazowy akt

ISO 14520-1, pkt 9.2.4.1, oraz PN-EN 15004-1 wymagają sprawdzenia obudowy przynajmniej co 12 miesięcy pod kątem zmian mogących wpłynąć na szczelność: nowych przepustów, przebudowy stropu podwieszanego, zmiany w stolarce drzwiowej. Jeżeli zmian nie można ocenić wizualnie, trzeba powtórzyć pełny test z aneksu E. Pomijanie tej kontroli w przeglądach okresowych jest częstym błędem, bo dokumentacja odbiorowa SUG bywa traktowana jako zamknięty temat po pierwszym uruchomieniu, a obudowa pomieszczenia zmienia się wraz z każdą kolejną instalacją elektryczną czy teletechniczną prowadzoną przez tę samą przegrodę.

Jak zlecić weryfikację testu szczelności

W ppoz-online.pl weryfikuję dokumentację projektową i protokoły odbiorowe SUG gazowych pod kątem zgodności z ISO 14520-1 i PN-EN 15004-1, w tym kompletność i poprawność testu szczelności pomieszczenia chronionego. Pracuję zdalnie, na podstawie przesłanej dokumentacji, z klientami z całej Polski. Szczegóły współpracy i zakres uzgodnień PPOŻ opisałem na stronie usługi, a wstępną weryfikację materiałów wykonuję bezpłatnie. Skontaktuj się z nami, jeśli potrzebujesz oceny protokołu testu szczelności przed odbiorem albo przed kolejnym przeglądem rocznym.